ኃላፊነት መውሰድ ማለት ምን ማለት ነው?

 ኃላፊነት መውሰድ ማለት ምን ማለት ነው?

ኃላፊነት መውሰድ ማለት ለተፈጠረው ችግር ድርሻን በታማኝነት መቀበል፣ ለደረሰው ጉዳት ተገቢውን እርምጃ መውሰድ፣ ስህተትን ማረምና ወደፊት እንዳይደገም ራስንና ሥርዓቱን ማሻሻል ነው።

ይህ የተፈጠረውን ችግር በቃል መቀበል ብቻ ሳይሆን፣ በተግባር የመፍትሔው አካል መሆን ነው። ምክንያቱም ብዙ ሰዎች ኃላፊነት መውሰድን ከይቅርታ መጠየቅ ጋር ያመሳስላሉ። ነገር ግን ይቅርታ መጠየቅ የኃላፊነት አንድ ክፍል እንጂ ሙሉ ትርጉሙ አይደለም።

1. ኃላፊነት መውሰድ የሚያካትታቸው ስድስት ዋና ነገሮች

1. እውነቱን መጋፈጥ

የተፈጠረውን ችግር ከመካድ፣ ከመደበቅና ከማቃለል ይልቅ እንዳለ መቀበል። ምን ተፈጠረ? ለምን ተፈጠረ? የእኔ ድርሻስ ምንድን ነው? ብሎ መጠየቅ።

2. ይቅርታ መጠየቅ

በራስ ስህተት፣ ቸልተኝነት ወይም ውሳኔ ሌላ ሰው ከተጎዳ፣ ጉዳቱን በቅንነት መቀበልና ይቅርታ መጠየቅ። ይቅርታውም ራስን ለማጽደቅ ሳይሆን የተጎዳውን ሰው ስሜትና መብት ለማክበር መሆን አለበት።

3. የደረሰውን ጉዳት ለማካካስ መሞከር

ኪሳራ ከደረሰ፣ ስም ከጠፋ፣ ዕድል ከተበላሸ ወይም እምነት ከተሰበረ፣ በሚቻለው መጠን ጉዳቱን ለማረምና ለማካካስ ተግባራዊ እርምጃ መውሰድ።

4. መፍትሔ ማምጣት

“ስህተት ሠርቻለሁ” ብሎ መቀበል ብቻ አይበቃም። “አሁን ምን ማድረግ አለብኝ?” ብሎ በመጠየቅ የተፈጠረውን ችግር ለመፍታት መነሳት ያስፈልጋል።

5. ዳግም እንዳይፈጠር መከላከል

የችግሩን ምንጭ መለየት፣ ከስህተቱ መማር፣ የሥራ ሂደትን ማሻሻልና ተገቢ የመከላከያ ሥርዓት መዘርጋት።

6. እስከ ውጤት ድረስ መከታተል

መፍትሔ እንደተሰጠ ተናግሮ መተው ሳይሆን፣ የተወሰደው እርምጃ ውጤት እንዳመጣ፣ ጉዳቱ እንደተቀነሰና እምነት እንደገና እንዲገነባ መከታተል።

2. ይቅርታ መጠየቅና ኃላፊነት መውሰድ ምን ይለያቸዋል?

ይቅርታ መጠየቅ	ኃላፊነት መውሰድ
ስህተትን በቃል መቀበል ነው።	ስህተትን በቃልና በተግባር መቀበል ነው።
ለተጎዳው ሰው ክብር መስጠት ነው።	ክብር ከመስጠት በላይ ጉዳቱን ለማረም መሥራት ነው።
የመጀመሪያ እርምጃ ሊሆን ይችላል።	እስከ መፍትሔና ውጤት ድረስ የሚቀጥል ግዴታ ነው።

 

ስለዚህ ይቅርታ መጠየቅ የኃላፊነት መጀመሪያ ነው፤ ጉዳቱን ማረምና ለውጥ ማምጣት ደግሞ የኃላፊነት ማረጋገጫ ነው።

አንድ ሰው “ይቅርታ ጠይቄያለሁ፤ ሌላ ምን ልሥራ?” ካለ፣ የኃላፊነትን ሙሉ ትርጉም ገና አልተረዳም ማለት ይቻላል።

3. ኃላፊነት መውሰድ ማለት ሁሉንም ጥፋት በራስ ላይ መውሰድ ነው?

አይደለም። ይህ ጠቃሚ ልዩነት ነው። ኃላፊነት መውሰድ ማለት ያልሠራኸውን ጥፋት መቀበል፣ የሌሎችን ድርሻ መሸፈን ወይም ከአቅምህ በላይ የሆነውን ሁሉ በራስህ ላይ መጫን አይደለም።

በትክክል ኃላፊነት መውሰድ ማለት፦

• ለራስህ ስህተት በቀጥታ ኃላፊነት መውሰድ።
• ለውሳኔህና ለድርጊትህ ውጤት መቆም።
• የሌሎችን ድርሻና የሥርዓቱን ድክመት በትክክል መለየት።
• ከቁጥጥርህ ውጭ የሆነውን ነገር በግልጽ መግለጽ፣ ነገር ግን በአቅምህ ያለውን መፍትሔ ለማምጣት መጣር።

v  ኃላፊነት መውሰድ ራስን መኮነን ሳይሆን የራስን ድርሻ በታማኝነት መወጣት ነው።

4. በተቋምና በአመራር ውስጥ ኃላፊነት መውሰድ እንዴት ይገለጻል?

አንድ ኃላፊ በቸልተኝነት ወይም በተሳሳተ ውሳኔ ምክንያት ተቋሙ የደንበኛ እምነት እንዲያጣ፣ የገንዘብ ኪሳራ እንዲደርስበት ወይም የተቋሙ ስም እንዲጎዳ አድርጓል እንበል።

እንዲህ ያለ ኃላፊ ኃላፊነት የወሰደ የሚባለው፦

1. ችግሩን ሳይደብቅ ለአመራሩና ለሚመለከታቸው አካላት ሲያሳውቅ።
2. ለደረሰው ጉዳት ይቅርታ ሲጠይቅና የራሱን ድርሻ ሲቀበል።
3. የደረሰውን ኪሳራ ለመቀነስና የተበላሸውን ለማረም የተግባር እቅድ ሲያቀርብ።
4. የተቋሙን ስምና የደንበኛውን እምነት ለመመለስ ተጨባጭ ሥራ ሲሠራ።
5. ተመሳሳይ ችግር ዳግም እንዳይፈጠር ሂደቶችን ሲያሻሽልና ውጤቱን ሲከታተል።

አንድ አመራር “ይቅርታ እጠይቃለሁ” ብሎ ከዚያ ምንም ካላደረገ፣ የተፈጠረውን ችግር እውነተኛ ኃላፊነት ወስዷል ለማለት አይቻልም። በሌላ በኩል፣ ለችግሩ ተጠያቂ የሆነው አካል ማን እንደሆነ በትክክል ሳይመረመር ሁሉንም ጥፋት በአንድ ሰው ላይ መጫንም ፍትሐዊ አይደለም።

5. ኃላፊነት መውሰድ የባህሪ ጥራት ነው

ብዙ ሰዎች ስኬትን ለመቀበል ይፈጥናሉ፤ ስህተትን ለመቀበል ግን ይቸገራሉ። ስኬትን ሲያገኙ “እኔ አደረግሁት” ይላሉ፤ ችግር ሲፈጠር ግን “ሁኔታው ነው፣ ሌሎች ናቸው፣ ሥርዓቱ ነው” ይላሉ። ይህ ከኃላፊነት መሸሽ ነው።

እውነተኛ የኃላፊነት ባህሪ ያለው ሰው ግን፦

• ሲሳሳት ይቀበላል።
• ሲጎዳ ይቅርታ ይጠይቃል።
• ሲያበላሽ ለማረም ይነሳል።
• ሲያጠፋ የተቻለውን ለማካካስ ይጥራል።
• ሲማር ባህሪውንና የሥራ ሂደቱን ያሻሽላል።
• ሲሳካ ለሌሎች ድርሻ እውቅና ይሰጣል።

ኃላፊነት መውሰድ የሰውን ክብር አያሳንስም። ይልቁንም ታማኝነቱን፣ ብስለቱንና የሚመሩት ሰዎች በእሱ ላይ ያላቸውን እምነት ያጠናክራል።

6. የኃላፊነት መርህ

ü  ኃላፊነት ከቃል ወደ ተግባር

ü  እውነቱን መቀበል

ü  ይቅርታ መጠየቅ

ü  ጉዳቱን ማረምና ማካካስ

ü  ከስህተቱ መማርና ሥርዓትን ማሻሻል

ü  እምነትን በተግባር እንደገና መገንባት

መደምደሚያ

ኃላፊነት መውሰድ ማለት የተፈጠረውን ጥፋት በመቀበል ብቻ መቆም ሳይሆን፣ የተበላሸውን ለማረም፣ የተጎዳውን ለማካካስ፣ የጠፋውን እምነት ለመመለስና ወደፊት የተሻለ ሰው እንዲሆኑ ሁኔታዎችን ለመፍጠር መነሳት ነው።

የሚከተሉትን አራት ጥያቄዎች ራስን በመጠየቅ ኃላፊነትን መውሰዳችንን መፈተሽ እንችላለን፦

1. ለተፈጠረው ችግር የእኔ ድርሻ ምንድን ነው?
2. በተግባር ምን ማረም አለብኝ?
3. የተጎዳውን ለማካካስና እምነትን ለመመለስ ምን እያደረግሁ ነው?
4. ይህ ችግር ዳግም እንዳይፈጠር ምን አሻሽያለሁ?

በአንድ አስተማማኝ አረፍተ ነገር፦

“ኃላፊነት መውሰድ ማለት ለተፈጠረው ችግር ሰበብ ማቅረብ ሳይሆን፣ ለራስ ድርሻ በታማኝነት ቆሞ የተበላሸውን ለማረም፣ የተጎዳውን ለማካካስና ወደፊት የተሻለ ውጤት ለማምጣት ተግባራዊ እርምጃ መውሰድ ነው።”