ዝም በሉ!

የዝምታ ጥበብ፣ የቃል ኃይልና የሕይወት ትምህርት

ዝም በሉ፤ ሁሉንም ለማስረዳት አትሞክሩ። ሁሉም ሰው ሊረዳችሁ አይፈልግምና።

ዝም በሉ፤ ሁሉንም ክርክር ማሸነፍ አያስፈልግም። አንዳንድ ጊዜ ክርክሩን ብታሸንፉም ሰላማችሁን ትሸነፋላችሁ።

ዝም በሉ፤ ሰዎች ስለእናንተ የሚናገሩትን ሁሉ ለመመለስ አትቸኩሉ። እውነት ሁልጊዜ በጩኸት አትገለጥም፤ ጊዜ ደግሞ ብዙ ነገሮችን ያሳያል።

ዝም በሉ፤ በቁጣ ላይ ሆናችሁ አትናገሩ። በቁጣ የተነገረ አንድ ቃል በጸጸት የሚከፈል የረጅም ጊዜ ዋጋ ሊኖረው ይችላል።

ዝም በሉ፤ ሰዎች ስህተታቸውን ሲያሳዩ ሁሉንም አትኮንኑ። እናንተም ከስህተት ነፃ አይደላችሁምና።

ዝም በሉ፤ ስኬታችሁን ለማስመስከር ሁሉንም አትጋብዙ። የሕይወታችሁ ውጤት ከአፋችሁ በላይ ይናገር።

ዝም በሉ፤ ሁሉንም ምስጢራችሁን አትንገሩ። ሁሉም አድማጭ ወዳጅ አይደለም፤ ሁሉም ፈገግታ ደግሞ ቅንነት አይደለም።

ዝም በሉ፤ የሌሎችን ሕይወት ከመፍረድ ይልቅ የራሳችሁን አስተካክሉ። ራስን ማሻሻል ከሌሎችን መተቸት የበለጠ ጥበብ ነው።

ነገር ግን፣ ዝምታ ማለት ፈሪነት አይደለም። ግፍን ማየትና ዝም ማለት፣ ስህተትን ማወቅና አለመናገር፣ እውነትን መደበቅና በዝምታ መሸፈን ጥበብ አይደለም። በሚያስፈልግበት ጊዜ በድፍረት፣ በአክብሮትና በእውነት መናገርም የጥበብ ክፍል ነው።

የሕይወት ትልቁ ጥበብ መቼ መናገር እንዳለብን፣ ምን መናገር እንዳለብንና መቼ ዝም ማለት እንዳለብን ማወቅ ነው።

አንድ ቃል ሰውን ሊያነሳ ይችላል፤ ሌላ ቃል ደግሞ ሊያፈርሰው ይችላል። አንድ ዝምታ ሰላምን ሊጠብቅ ይችላል፤ ሌላ ዝምታ ግን ግፍን ሊያበረታታ ይችላል።

ስለዚህ ከመናገራችሁ በፊት ራሳችሁን ጠይቁ፦

• የምናገረው እውነት ነው?

• የምናገረው ጠቃሚ ነው?

• ይህን አሁን መናገር ያስፈልጋል?

መልሳችሁ ከሦስቱ ጋር ካልተጣጣመ፣ ለጊዜው ዝም ማለትን ምረጡ።

ዝም በሉ፤ ነገር ግን ዝምታችሁ ከፍርሃት ሳይሆን ከጥበብ ይሁን። ንግግራችሁም ከቁጣ ሳይሆን ከእውነትና ከፍቅር ይፍለቅ።

አድማጭ ለምን ጠፋ? መናገር አግባብ ነው?

 

ተናጋሪ ባለበት አድማጭ ለምን ጠፋ? ሰሚ በሌለበትስ መናገር አግባብ ነው?

ይህ ጥያቄ ስለ ንግግር ብቻ አይደለም፤ ስለ ግንኙነት፣ ስለ ትሕትና፣ ስለ መከባበርና ስለ ሰው ልብ የሚጠይቅ ጥልቅ የሕይወት ጥያቄ ነው።

ሰው መናገርን ተማረ፤ መስማትን ግን ለምን ረሳ?

ዛሬ ብዙ ሰዎች ሐሳባቸውን ለማስተላለፍ ይፈልጋሉ፤ ግን የሌላውን ሐሳብ ለመረዳት የሚታገሱት ጥቂቶች ናቸው። ሁሉም የሚሰማው እንዲሆንለት ይፈልጋል፤ ግን ሌላውን ለመስማት የሚሰጠው ጊዜ ያንሳል። ሁሉም ለሐሳቡ ቦታ ይፈልጋል፤ ግን ለሌላው ሐሳብ ቦታ መስጠት ይከብደዋል።

1. ተናጋሪ ባለበት አድማጭ ለምን ጠፋ?

• ለመረዳት ሳይሆን ለመመለስ እንሰማለን። ሌላው ሰው እየተናገረ ሳለ የምንሰጠውን መልስ እያዘጋጀን እንሆናለን።

• ሐሳባችንን ከእውነት በላይ እናስቀድማለን። ሁልጊዜ እኔ ትክክል ነኝ የሚል ሰው ከሌላው መማር ይቸገራል።

• መስማትን እንደ ድክመት እንቆጥራለን። በእውነቱ ግን ሰውን ሳናቋርጥ መስማት የባህርይ ጥንካሬ ነው።

• ለመታየት እንጂ ለመገናኘት አንናገርም። አንዳንድ ጊዜ የምንፈልገው የሌላውን ልብ ማግኘት ሳይሆን የራሳችንን ድምፅ ማሰማት ይሆናል።

2. ሰሚ በሌለበት መናገር አግባብ ነው?

መናገር ራሱ ስህተት አይደለም፤ ነገር ግን ንግግር የሚኖረውን ዓላማ ማወቅ ያስፈልጋል።

• ለማስተማር ከሆነ፣ ለመማር ፈቃደኛ የሆነ አድማጭ ያስፈልጋል።

• ለመፍታት ከሆነ፣ ለውይይት ዝግጁ የሆነ ወገን ያስፈልጋል።

• ለመግለጽ ከሆነ፣ ሌላው ባይስማማም ሐሳብን በክብር መናገር ይቻላል።

• ለማሸነፍ፣ ለማዋረድ ወይም የራስን ትክክለኛነት ለማረጋገጥ ብቻ ከሆነ ግን ዝምታ ከንግግር ይልቅ ጠቃሚ ሊሆን ይችላል።

የሚያዳምጥህ ሰው ከሌለ ድምፅህን አትጥላ፤ ነገር ግን ድምፅህ የት እንደሚጠቅም ተለይተህ እወቅ።

3. እውነተኛ ውይይት ምንድን ነው?

ውይይት አንዱ ሲናገር ሌላው ዝም ማለቱ ብቻ አይደለም። ሁለቱም የሌላውን ሐሳብ ለመረዳት ፈቃደኛ መሆናቸው ነው።

በቤተሰብ ውስጥ፣ በሥራ ቦታ፣ በአመራር ውስጥና በጓደኝነት መካከል ብዙ ችግሮች የሚባባሱት ሰዎች ሐሳብ ስለሌላቸው ሳይሆን ሐሳባቸውን በመካከላቸው በሰላም ማስተላለፍ ስለሚሳናቸው ነው።

4. የሕይወት ጥበብ

ራስህን በሦስት ጥያቄዎች መርምር፦

1. እኔ ስናገር ሌላው ሰው የመናገር እድል አግኝቷል?

2. እኔ ስሰማ ለመረዳት ነው ወይስ ለመከራከር?

3. የምናገረው ቃል ግንኙነትን እየገነባ ነው ወይስ እያፈረሰ?

መደምደሚያ፦

ሁሉም ተናጋሪ ከሆነ ውይይት ወደ ውድድር ይቀየራል፤ ሁሉም ዝምተኛ ከሆነ ደግሞ ሐሳብ ይቀበራል። ጥበቡ መናገርና መስማትን በተገቢው ሚዛን ማቆየት ነው።

አንድ ሰው በጥሩ ንግግሩ የሰዎችን ትኩረት ሊያገኝ ይችላል፤ በጥሩ አድማጭነቱ ግን ልባቸውን ያገኛል።

የዕለት ተዕለት ልማዶች

12 የዕለት ተዕለት ልማዶች ሕይወትን ይቀይራሉ

1. የአካል እንቅስቃሴ

በየቀኑ ቢያንስ 20–30 ደቂቃ የአካል እንቅስቃሴ ያድርጉ። ጤናዎን፣ ጉልበትዎንና የአእምሮ ብርታትዎን ይደግፋል።

2. የሁለት ደቂቃ ሕግ

ለማከናወን ሁለት ደቂቃ ወይም ከዚያ በታች የሚፈጅ ሥራ ካለ፣ አታዘግዩት፤ ወዲያውኑ ያከናውኑት።

3. የምስጋና ልማድ

በየቀኑ የምታመሰግኑባቸውን ሦስት ነገሮች ይጻፉ። ይህ ትኩረትዎን ከጎደለው ወደ ከተሰጠዎት ያዞራል።

4. ጥልቅ አተነፋፈስ

በቀስታ ይተንፍሱ፣ በቀስታም ያስወጡ። ይህ መረጋጋትን ሊረዳ ይችላል። የ4–7–8 ዘዴን ከተመቸዎት ይሞክሩ፤ ካልተመቸዎት መተንፈስን አያስገድዱ።

5. አጭር እረፍት

በረጅም የሥራ ሰዓታት መካከል ለ5 ደቂቃ ይነሱ፣ ይራመዱ፣ ዓይንዎንም ያሳርፉ።

6. የስድስት ሰከንድ ቆይታ

ሲቆጡ ወይም ሲያዝኑ ወዲያውኑ አይመልሱ። ትንሽ ቆይተው ያስቡ፤ ከስሜት ይልቅ በጥበብ ምላሽ ይስጡ።

7. በቂ ውሃ መጠጣት

በቀኑ ውስጥ ውሃ በየጊዜው ይጠጡ። የሚያስፈልግዎት መጠን እንደ አየር ሁኔታ፣ እንቅስቃሴና ጤናዎ ይለያያል።

8. በቂ እንቅልፍ

ለአብዛኞቹ አዋቂዎች በሌሊት 7–9 ሰዓት መተኛት ይመከራል። በተወሰነ ሰዓት መተኛትና መነሳትን ልማድ ያድርጉ።

9. የጸጥታና የማሰላሰል ጊዜ

በየቀኑ 5–10 ደቂቃ በጸጥታ ይቀመጡ። ለጸሎት፣ ለራስ ግምገማና ለአእምሮ ማረፊያ ጊዜ ይስጡ።

10. በየቀኑ መራመድ

በተቻለዎት መጠን ይራመዱ። 10,000 እርምጃዎች ለሁሉም የግድ አይደሉም፤ ከአሁኑ የእንቅስቃሴ ደረጃዎ በትንሹ መጨመር ይበቃል።

11. የዕውቀት ማዳበር

በየቀኑ 10–15 ደቂቃ አዲስ ነገር ይማሩ። የተማሩትን በተግባር ሲያውሉት ዕውቀት ወደ ችሎታ ይቀየራል።

12. የመጽሐፍ ንባብ

በየቀኑ 10–12 ገጽ ያንብቡ። የተማሩትን አንድ ሐሳብ ይመዝግቡና በሕይወትዎ ይተግብሩት።

ዋናው ትምህርት

ሕይወትን የሚቀይረው በአንድ ቀን የምናደርገው ትልቅ ነገር ሳይሆን፣ በብዙ ቀናት የምንደግመው ትንሽ ጥሩ ልማድ ነው።

12ቱንም በአንድ ጊዜ ለመጀመር አይጫኑ። መጀመሪያ ከእነሱ ሦስቱን ይምረጡና ለሰባት ቀናት በተከታታይ ይለማመዱ። ከዚያ ቀስ በቀስ ሌሎቹን ይጨምሩ።

የመተው ጥበብ Part 4

 ምን መተው፣ ምን መያዝ፣ እንዴትስ በሰላም መኖር?

ክፍል አራት፦ ያለፈውን መተው — ያለፈው ዛሬህን እንዳይመራ

ያለፈው ሕይወታችን አካል ነው። ከዚያ ተምረናል። ከዚያ ተጎድተናል። አንዳንድ ጊዜም ከዚያ ተነስተን ጠንካራ ሆነናል። ግን ያለፈው ታሪካችን ሁሉ የወደፊታችንን ውሳኔ መቆጣጠር የለበትም። አንድ ጊዜ በንግድ ውስጥ ከተሳሳትክ፣ ሁሉም ንግድ እንደሚወድቅ መቁጠር አያስፈልግም። አንድ ጊዜ በግንኙነት ከተጎዳህ፣ ሁሉም ሰው እንደሚጎዳህ መደምደም አያስፈልግም። አንድ ዕድል ካመለጠህ፣ ሌላ ዕድል አይመጣም ብለህ መቆየት የለብህም።

ያለፈውን ማስታወስ እና በያለፈው መኖር የተለያዩ ናቸው። ማስታወስ ትምህርት እንድናገኝ ይረዳናል። በያለፈው መኖር ግን አዲስ ነገር እንዳንጀምር ሊያግደን ይችላል።

አንድ ሰው ቀድሞ የተሳሳተ ውሳኔ ወሰደ። በዚያ ወቅት ያወቀውን እውቀት ተጠቅሞ ወሰነ። ዛሬ ግን ተጨማሪ ልምድና እውቀት አግኝቷል። ስለዚህ የትናንቱን ስህተት በመጠቀም የዛሬውን ውሳኔ ማሻሻል አለበት። ራሱን ግን ለዘላለም በስህተቱ መቅጣት የለበትም።

ስለዚህ ራስህን እንዲህ ጠይቅ፦

·       “ከዚህ ተሞክሮ ምን ተማርኩ?”

·       “ምን ማሻሻል እችላለሁ?”

·       “ይህን ታሪክ ተምሬበት ልቀጥል እችላለሁን?”

ያለፈው ሊያስተምርህ ይችላል፤ ግን ሁልጊዜ ሊያዝህ አይገባም።

አንዳንድ ቁስሎች በጊዜ ብቻ አይፈወሱም። ለማገገም የታመነ ሰው ጋር መነጋገር፣ የባለሙያ ድጋፍ መፈለግ ወይም ለራስ በቂ ጊዜ መስጠት ሊያስፈልግ ይችላል። ይህ ድክመት አይደለም፤ ራስን መንከባከብ ነው።

የመተው ጥበብ Part 3

 ምን መተው፣ ምን መያዝ፣ እንዴትስ በሰላም መኖር?

ክፍል ሦስት፦ ቂምን መተው — ሌላውን ለመቅጣት ራስን አትጉዳ

ቂም አንድ ሰው የተናገረውን ወይም ያደረገውን ጉዳት በውስጣችን ደጋግመን ስንመልስ የሚፈጠር ሸክም ነው።

ሰው በአንድ ቀን ሊያስቀይማችሁ ይችላል። ግን እኛ ያንን ቁጣ በየቀኑ እያደስን ከቆየን፣ ጉዳቱ ከተፈጠረበት ቀን በላይ ሊረዝም ይችላል።

ያደረገው ሰው ወደ ሕይወቱ ተመልሶ ይሆናል። የራሱን ቀን ይኖራል። እኛ ግን በልባችን ውስጥ ያንን ቀን ደጋግመን እየኖርን ልንቆይ እንችላለን።

ስለዚህ ቂም ማለት ለሌላው ሰው ብቻ የሚሰጥ ቅጣት አይደለም። እኛንም የሚያስር ሰንሰለት ሊሆን ይችላል።

እዚህ ላይ ግን አንድ ጠቃሚ ልዩነት አለ።

ቂምን መተው ጉዳቱን ማጽደቅ አይደለም። የተፈጠረውን ነገር መርሳትም አይደለም።

አንድ ሰው በአንተ ላይ የፈጸመው ግፍ እውነት ከሆነ፣ “ይህ አልተፈጠረም” ብለህ ማስመሰል አያስፈልግህም። ፍትሕን መፈለግ፣ እውነትን መናገር፣ ከጉዳት ራስህን መጠበቅ እና አስፈላጊ ሲሆን ሕጋዊ ወይም ሙያዊ ድጋፍ መፈለግ ትችላለህ።

ነገር ግን ያ ጉዳት በሕይወትህ ውስጥ ሁልጊዜ የውሳኔህ መሪ እንዲሆን መፍቀድ የለብህም።

ቂምን መተው ብዙ ጊዜ በአንድ ጊዜ አይፈጸምም። ሰው ራሱን ለመፈወስ ጊዜ ሊፈልግ ይችላል። ስሜቱን መለየት፣ የተፈጠረውን መቀበል፣ ከተቻለ ድጋፍ መፈለግና ወደ ፊት በሚጠቅመው አቅጣጫ ትንሽ ትንሽ መጓዝ ሊያስፈልግ ይችላል።

ራስህን እንዲህ ጠይቅ፦

·       “ይህን ጉዳት አሁንም በልቤ ውስጥ ለምን እይዛለሁ?”

·       “ቂሜ ምን እያስጠበቀልኝ ነው? ወይስ ምን እየነጠቀኝ ነው?”

·       “ፍትሕን መፈለግ እችላለሁን፣ ራሴንም ከቂም ሸክም እያስፈታሁ?”

እነዚህ ቀላል ጥያቄዎች አይደሉም። ግን ለሕይወትህ አስፈላጊ ናቸው።

በመጨረሻ አስታውስ፤ ሰውን ይቅር ማለት ወይም ቂምን መልቀቅ ማለት ወደ ተመሳሳይ ግንኙነት መመለስ የግድ አይደለም። የጠፋው እምነት በአንድ ቃል አይመለስም። እምነት በጊዜ፣ በእውነተኛ ንስሐ፣ በተለወጠ ባህሪና በተግባር ሊገነባ ይችላል። ቂምን መተው ማለት ራስህን ከያለፈው እስር ለማስፈታት መወሰን ነው።

የመተው ጥበብ Part 2

 ምን መተው፣ ምን መያዝ፣ እንዴትስ በሰላም መኖር?

ክፍል ሁለት፦ ክርክርን መተው — ሁሉንም ነገር ማሸነፍ አያስፈልግም

ü  ከሰዎች ጋር ስንነጋገር አንዳንዴ ከውይይቱ ይልቅ የምንፈልገው ማሸነፍ ይሆናል።

ü  ሌላው ሰው እንዳልተረዳን ሲሰማን በድጋሚ እንናገራለን። ካልተረዳንም ድምፃችንን ከፍ እናደርጋለን። አሁንም ካልተረዳን በቁጣ እንናገራለን። በመጨረሻ የጀመርነው የሐሳብ ልዩነት ወደ የግል ጥቃት ይቀየራል።

ü  ከዚያ ማንም አይማርም። ሁለቱም ይጎዳሉ።

ü  አንድን ሰው በክርክር ልታሸንፈው ትችላለህ፤ ነገር ግን የእሱን እምነት ታጣ ይሆናል። ትክክል እንደሆንክ ማረጋገጥ ትችላለህ፤ ነገር ግን ግንኙነቱን ታበላሽ ይሆናል።

ስለዚህ ከመናገርህ በፊት ራስህን ጠይቅ፦

የምፈልገው እውነትን ማግኘት ነው? ወይስ እኔ ትክክል እንደሆንኩ ማረጋገጥ?

እነዚህ ሁለት የተለያዩ ነገሮች ናቸው።

እውነትን የሚፈልግ ሰው መስማት ይችላል። አዲስ ማስረጃ ካገኘ አመለካከቱን ይከልሳል። ሌላው ሰው የሚያውቀውን ነገር ለመማር ይፈቅዳል።

ማሸነፍን ብቻ የሚፈልግ ግን ብዙ ጊዜ መስማት አይፈልግም። የሚፈልገው ሌላው እንዲሸነፍ ነው።

በቤተሰብ ውስጥ ይህን እናያለን። ባልና ሚስት በአንድ ጉዳይ አልተስማሙም። ዋናው ጉዳይ ምናልባት በገንዘብ አጠቃቀም ላይ ሊሆን ይችላል። ግን ውይይቱ ሲቀጥል “አንተ ሁልጊዜ እንዲህ ነህ” እና “አንቺ ፈጽሞ አትረጂኝም” የሚሉ ቃላት ይገባሉ። ከዚያ የገንዘብ ጉዳይ ተረስቶ የግል ክብር ይጎዳል።

በዚያ ሰዓት አንዱ ትልቅ ሰው እንዲህ ማለት ይችላል፦ “ይህን ጉዳይ መፍታት እንፈልጋለን፤ እርስ በርሳችን መጉዳት ግን አያስፈልገንም። አሁን እንረጋጋ፤ በኋላ እንመለስበታለን።”

ይህ መሸነፍ አይደለም። የውይይቱን ዓላማ መጠበቅ ነው።

በሥራ ቦታም እንዲሁ ነው። መሪው ከሰራተኛው ጋር በሐሳብ ሲለያይ ሰራተኛውን ለማሸነፍ ከሞከረ ሰራተኛው እውነቱን ከመናገር ሊቆጠብ ይችላል። የተሻለ መሪ ግን እንደሚሳሳት ያውቃል፤ የሌሎችን ሐሳብ ለመስማት ቦታ ይፈጥራል።

ሁሉንም ክርክር ማሸነፍ አያስፈልግም። አንዳንድ ጊዜ ውይይቱን ማቆም፣ ዝምታን መምረጥ፣ ጉዳዩን በሌላ ጊዜ መመለስ ወይም የሐሳብ ልዩነትን ተቀብሎ መቀጠል የበለጠ ጥበብ ነው።

ይህ ማለት ሁልጊዜ ዝም በል ማለት አይደለም። አስፈላጊ የሆነ እውነት መናገር አለብን። ግፍን መቃወም አለብን። ስህተትን ማስተካከል አለብን። ግን እውነትን የምንናገርበት መንገድ እንኳን በጥበብ መመራት አለበት።

የመተው ጥበብ Part 1

 ምን መተው፣ ምን መያዝ፣ እንዴትስ በሰላም መኖር?

መግቢያ፦ ሕይወታችንን የሚያከብዱት የምንሸከማቸው ነገሮች

ውድ የሕይወት ወዳጆቼ፣ እንኳን ወደዚህ መልእክት በደህና መጣችሁ።

ዛሬ ስለ አንድ በጣም አስፈላጊ የሕይወት ጥበብ እናወራለን። ይህም የመተው ጥበብ ነው።

ከመጀመራችን በፊት አንድ ጥያቄ ልጠይቃችሁ።

በሕይወታችሁ ውስጥ እስከ ዛሬ ድረስ የምትሸከሙት አንድ ነገር አለ? ነገሩ ከዓመታት በፊት ቢፈጠርም፣ ዛሬም ስሜታችሁን የሚያበሳጭ፣ ሰላማችሁን የሚረብሽ ወይም ከፊት መሄድ የሚከለክላችሁ?

ü  ምናልባት ያንን ሰው ለመርሳት ሞክራችሁ አትችሉ ይሆናል።

ü  ምናልባት የተነገረባችሁን ቃል ከልባችሁ ለማስወገድ ብትሞክሩም አሁንም ይሰማችሁ ይሆናል።

ü  ምናልባት የተሳሳተ ውሳኔ፣ ያልተሳካ ንግድ፣ የተበላሸ ግንኙነት ወይም ያመለጣችሁ እድል ዛሬም በልባችሁ ውስጥ ይኖር ይሆናል።

አንዳንዶቻችን ደግሞ የወደፊቱን ጊዜ በጣም በመፍራት ዛሬን እያጣን ነው። ሌሎች ሰዎች የሚሉትን ሁሉ ለማስደሰት በመጣር የራሳችንን ፍላጎት እንረሳለን። አንዳንዶቻችን ቤተሰብ እንዳይበተን፣ ወዳጅነት እንዳይቋረጥ ወይም ተቋም እንዳይወድቅ ብለን የሌሎችን ሁሉ ሸክም በራሳችን ላይ እንጭናለን።

ከዚያም

ü       እንደክማለን።

ü  እንበሳጫለን።

ü  እንቆጣለን።

ü  አንዳንዴም በሰዎች መካከል እየኖርን ብቸኝነት ይሰማናል።